Lễ hội tưởng nhớ vị danh tướng tài ba Dương Đình Nghệ (Ảnh: Sưu tầm)

Làng Dương Xá, còn gọi là làng Giàng, trước thuộc xã Thiệu Dương, huyện Thiệu Hóa, nay thuộc phường Hàm Rồng, tỉnh Thanh Hóa. Đây là một trong những làng cổ tiêu biểu của xứ Thanh, gắn bó sâu sắc trong đời sống và tâm thức dân gian, hội tụ nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Trong lịch sử, nơi đây từng là trụ sở huyện Tư Phố thời Bắc thuộc và là trấn thành Thanh Hóa dưới thời Lê - Tây Sơn

Dương Đình Nghệ sinh ra trong 1 gia đình hào phú, cụ là 1 hào trưởng châu ái giàu có, có lòng yêu nước thương dân ngưỡng mộ sự nghiệp dành chính quyền tự chủ. Dương Đình Nghệ vốn là 1 tướng của Khúc Hạo, đã từng tham gia xây dựng chính quyền tự chủ, sau khi họ Khúc thất bại Dương Đình Nghệ lui về Làng Giàng tập hợp lực lượng, chiêu nạp hiền tài liên kết vơi địa phương. Dương Đình Nghệ nuôi 3 nghìn con nuôi (nghĩa tử) cho mang họ Dương nhằm khôi phục lại quyền tự chủ của đất nước, Dương Xá được coi như ngôi nhà cư trú của họ Dương, Dương Đình Nghệ có ảnh hưởng trong vùng Châu Ái và Giao Châu nói chung (Ông là người văn võ song toàn).

Năm 931 được sự ủng hộ của nhân dân và hào kiệt trong vùng, Dương Đình Nghệ từ quê hương kéo quân ra Bắc, bao vây công phá thành Đại La (Hà Nội ngày nay) thành kiên cố về mặt quân sự của quân Nam Hán, vua Nam Hán đã cử Trình Bảo sang cứu viện, nhưng quân cứu viện chưa tới thì Dương Đình nghệ đã hạ thành và đón đường đánh tan quân cứu viện, tướng giặc là Trình Bảo đã tử trận.

Chiến thắng oanh liệt này đã tạo tiền đề cần thiết để dân tộc ta vượt qua đêm trường Bắc thuộc, bước vào thời kỳ phục hưng văn hoá dân tộc. Đến tháng 3 năm Đinh Dậu (937) Dương Đình Nghệ bị Kiều Công Tiễn, một tên tướng dưới quyền và là hào trưởng Phong Châu ám hại, trong khi đó ngoài biên cương giặc Nam Hán chưa chịu từ bỏ ý đồ xâm lược nước ta, một lần nữa sứ mệnh tổ quốc giang sơn lại đặt lên vai nhân dân Thanh Hoá và cả dân tộc.

Chiến thắng của Dương Đình Nghệ là cơ sở để người anh hùng đất Đường Lâm (tức con rể ông là Ngô Quyền) lập nên chiến công hiển hách đánh tan quân xâm lược Nam Hán trên sông Bạch Đằng vào năm 938.

Trong công cuộc xây dựng đất nước Dương Đình Nghệ là một trong những người có công phục hồi xây dựng mở rộng, để thành Đại La trở thành kinh đô Thăng Long vào thế kỷ X. Những chứng tích lịch sử về dòng Họ Dương ở làng Dương Xá, sự nghiệp của Dương Đình Nghệ cùng với Ngô Quyền và các con Dương Tam Kha, Dương Thị Hoa đến nay vẫn lưu truyền trên vùng đất này.

Tại làng Dương Xá, Dương Đình nghệ đã trở thành ông tổ của họ Dương, khi ông mất được tôn làm Phúc Thần. Tưởng nhớ công lao của ông, nhân dân đã lập đền thờ hương khói quanh năm.

Theo sử sách, đền thờ Anh hùng dân tộc Dương Đình Nghệ được xây dựng với quy mô lớn, theo kiểu “thượng sàng, hạ mộ”, nghĩa là đền được dựng trên phần mộ của ông; hằng năm, vào mùa xuân, nhân dân khắp nơi nô nức về dự lễ hội. Lễ hội đền thờ Dương Đình Nghệ là một trong những lễ hội lớn, thu hút đông đảo du khách thập phương. Với những công lao to lớn trong việc đánh đuổi giặc ngoại xâm, giành lại độc lập, tự chủ cho dân tộc, đền thờ Dương Đình Nghệ đã được Nhà nước công nhận, xếp hạng là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia vào tháng 3 năm 1996.

Tượng voi quỳ, ngựa đá vẫn được lưu giữ tại đền thờ Dương Đình Nghệ.

Trải qua nhiều lần trùng tu và tu sửa, đền thờ Dương Đình Nghệ vẫn giữ được dáng vẻ cổ kính và uy nghiêm vốn có. Trong khuôn viên đền hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật quý như tượng voi quỳ, ngựa đá, đôi phỗng đá chầu ngay trước cửa, cùng tấm bia đá khắc ghi công đức của ông. Mỗi chi tiết, mỗi đường nét đều mang đậm dấu ấn thời gian và thể hiện sự khéo léo của bàn tay người xưa. Ngay bên cạnh đền còn có ngôi chùa Phúc Hưng được xây dựng khang trang, tạo nên một quần thể di tích vừa linh thiêng vừa hài hòa, góp phần tôn thêm vẻ trang trọng và thiêng liêng của nơi thờ tự vị anh hùng dân tộc Dương Đình Nghệ.

Đền thờ Dương Đình Nghệ là địa chỉ sinh hoạt tín ngưỡng quan trọng của người dân Thanh Hóa, nơi hội tụ những giá trị lịch sử và văn hóa lâu đời. Tiếp nối những giá trị lịch sử, văn hóa ấy, vùng đất Kẻ Giàng – Dương Xá xưa, phường Hàm Rồng ngày nay đã có nhiều đổi thay về cảnh sắc và diện mạo. Dẫu vậy, sự hiện diện của ngôi đền cùng những câu chuyện lịch sử về người anh hùng Dương Đình Nghệ vẫn luôn được gìn giữ, lưu truyền trong ký ức, tâm hồn người dân nơi đây với tất cả sự trân trọng, tự hào.

Thanh Nhàn BT