Ảnh: Minh họa

Thiên tai và biến đổi khí hậu có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tâm thần và trạng thái tâm lý xã hội của trẻ em, cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Trong các tình huống khẩn cấp, trẻ em có thể phải đối mặt với những trải nghiệm đau thương như mất người thân, mất nhà cửa, phải sơ tán, di dời đến nơi xa lạ, thiếu sự chăm sóc và hỗ trợ. Những trải nghiệm này có thể dẫn đến các biểu hiện như sợ hãi, lo âu, mất ngủ, bỏ ăn, hoặc mệt mỏi kéo dài. Ở một số trẻ, các tác động này có thể làm gián đoạn quá trình phát triển nhận thức, cảm xúc, xã hội và thể chất, để lại hậu quả lâu dài.

Cha mẹ, vốn đang chịu nhiều áp lực do tình huống thiên tai xảy ra, có thể không nhận ra hoặc hiểu sai phản ứng của trẻ, dẫn đến việc bỏ qua hoặc phủ nhận nhu cầu hỗ trợ tâm lý của con. Điều này khiến trẻ cảm thấy bị bỏ rơi, không được quan tâm và chăm sóc đúng mức.

Phần lớn trẻ em có khả năng phục hồi sau khủng hoảng nếu nhận được sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè và cộng đồng. Tuy nhiên, một số trẻ cần được can thiệp chuyên sâu từ các chuyên gia tâm lý, thậm chí có thể cần điều trị bằng thuốc. Nếu các triệu chứng không được xử lý kịp thời, hoặc nếu trẻ phải sống trong điều kiện thiên tai kéo dài, hậu quả có thể trở nên nghiêm trọng hơn. Trẻ có thể lớn lên với cảm giác bất an, sợ hãi về những trải nghiệm tổn thương, mất niềm tin, thiếu gắn kết với gia đình và cộng đồng. Về lâu dài, các em có nguy cơ bị sang chấn tâm lý, trở nên lạnh lùng, thiếu cảm xúc và khó hòa nhập xã hội.

Theo UNICEF, từ 8% đến 29% trẻ em Việt Nam và vị thành niên có thể gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần, và tỷ lệ này có thể cao hơn ở vùng bị ảnh hưởng bởi thiên tai. Trẻ có vấn đề về sức khỏe tâm thần và tâm lý xã hội có thể có các biểu hiện như sợ hãi, thay đổi tính tình, dễ cáu bẳn, buồn bã, dễ bị kích động hoặc trầm lặng. Trẻ có thể gặp những rối loạn về ăn, ngủ, khó tập trung trong học tập và gặp khó khăn trong các mối quan hệ. Những trẻ đã có tiền sử hay căng thẳng, bất ổn tinh thần có nguy cơ bị rối loạn sức khỏe tâm thần cao hơn sau thiên tai.

Chăm sóc sức khỏe tâm thần cho trẻ em trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thiên tai cần được quan tâm song song với bảo đảm an toàn về thể chất. Gia đình, nhà trường và cộng đồng cần lắng nghe, quan sát những thay đổi tâm lý của trẻ; tạo môi trường yêu thương, ổn định và kịp thời hỗ trợ khi trẻ gặp khó khăn. Việc bảo vệ sức khỏe tinh thần hôm nay chính là nền tảng giúp trẻ em phát triển lành mạnh, thích ứng tốt hơn với những thách thức trong tương lai.

Thanh Nhàn BT