Được khởi công xây dựng vào cuối năm 1959 trên diện tích 6 ha ở phía Nam cầu Hàm Rồng, thuộc phường Hàm Rồng ngày nay. Với sự giúp đỡ của các nước anh em trong khối XHCN, ngày 4-4-1964, đúng vào ngày Quốc khánh nước cộng hòa nhân dân Hungari, nhà máy được khánh thành, mang tên “Nhà máy điện mùng 4 tháng 4” để ghi nhớ tình hữu nghị tốt đẹp giữa nhân dân Hungari anh em với nhân dân Việt Nam nói chung và tỉnh Thanh Hóa nói riêng. Nhà máy đi vào hoạt động, đánh dấu sự phát triển của ngành điện xứ Thanh, tạo cho Thanh Hóa một nguồn điện lớn, đa dạng, mạng lưới điện được mở rộng phục vụ cấp điện cho hoạt động sản xuất nông nghiệp và các cơ sở sản xuất công nghiệp trong tỉnh.

Khuôn viên Nhà máy điện Hàm Rồng- di tích lịch sử cấp Quốc gia.

Khi không quân Mỹ mở chiến dịch đánh phá cầu Hàm Rồng, nhà máy trở thành một trong những mục tiêu bị tấn công ác liệt nhất, từ năm 1965 đến 1971 hứng chịu hơn 97 trận bom. Nhưng với tinh thần “Trái tim người thợ điện còn đập thì dòng điện không bao giờ tắt”, cán bộ, công nhân nhà máy kiên cường bám trụ, đảm bảo dòng điện không bị gián đoạn. Họ vừa vận hành sản xuất, vừa trực tiếp tham gia chiến đấu, cùng quân và dân Thanh Hóa bảo vệ hệ thống điện. Dưới mưa bom, bão đạn của đế quốc Mỹ, ánh sáng điện vẫn tỏa sáng. Trong những thời khắc lịch sử ấy, ánh sáng điện là biểu tượng của lòng dũng cảm và ý chí kiên cường của cán bộ, công nhân ngành điện xứ Thanh.

Sau ngày đất nước thống nhất, Nhà máy điện Hàm Rồng được khôi phục và tiếp tục phát điện, phục vụ công cuộc khôi phục và xây dựng quê hương. Năm 2014, tại khu vực này đã xây dựng đài tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ của nhà máy điện 4-4 anh dũng hy sinh và trạm biến áp tăng áp 6/35Kv, cung cấp điện cho phường Hàm Rồng. Nhà máy điện Hàm Rồng được xếp hạng là di tích lịch sử cấp Quốc gia theo quyết định số 776/QĐ ngày 29/6/1992. 

Truyền thống “kiên cường, sáng tạo, vượt khó” từ Nhà máy điện Hàm Rồng tiếp tục được lan tỏa tới các thế hệ công nhân ngành điện hôm nay – những người đang ngày đêm đảm bảo cung ứng điện an toàn, ổn định trong bối cảnh đất nước chuyển mình mạnh mẽ.

Những tấm gương anh dũng của đội ngũ kỹ sư, công nhân thế hệ đầu tiên không chỉ là niềm tự hào mà còn là nguồn động lực cổ vũ thế hệ hôm nay tiếp tục vượt qua thử thách: thiên tai, biến đổi khí hậu, áp lực tăng trưởng phụ tải và chuyển đổi năng lượng xanh.

Trong hành trình phát triển của đất nước, những cột mốc lịch sử như Nhà máy điện Hàm Rồng sẽ mãi là ngọn đèn thắp sáng lý tưởng cách mạng, khát vọng vươn lên và sức mạnh dân tộc. Không chỉ là điểm phát điện đầu tiên của Thanh Hóa, đó còn là nơi kết tinh giá trị của trí tuệ, máu xương và lòng yêu nước.

Thanh Nhàn BT